Ако албанското знаме може да се вее во Шуто Оризари, дали ромското знаме ќе се вее во другите општини?

Дали поставувањето на албанското знаме во Општина Шуто Оризари ќе отвори ново поглавје во почитувањето на националните симболи или ќе остане само изолиран политички потег?

Поставувањето на албанското национално знаме во Општина Шуто Оризари отвора едно многу важно прашање кое заслужува сериозна јавна дебата: Дали овој чин ќе стане пример и за поставување на ромското национално знаме во другите општини низ Северна Македонија, каде што живее ромската заедница?

Ова прашање не треба да се разбере како противење на албанското знаме, туку како отворање дискусија за еднаквите права, меѓусебната почит и институционалното признавање на сите етнички заедници.

Шуто Оризари има посебно место во историјата и идентитетот на ромскиот народ. Таа не е само административна единица, туку симбол на ромската политичка и културна препознатливост. Токму поради тоа, секоја одлука поврзана со националните симболи во оваа општина има пошироко значење.

Ако поставувањето на албанското знаме претставува знак на почит кон албанската заедница, тогаш природно се наметнува прашањето: Дали истиот принцип на почит ќе се применува и кон Ромите во општините каде што тие не се мнозинство, но со генерации живеат, работат и придонесуваат за локалната заедница?

Еднаквоста не треба да зависи од политичката моќ

Ромската заедница е присутна во бројни општини низ државата: Прилеп, Битола, Куманово, Тетово, Гостивар, Кочани, Штип и многу други средини.

Во овие градови Ромите се дел од локалната историја, економија, култура и општествениот живот. Сепак, видливоста на ромските национални симболи во јавните институции не е секогаш на исто ниво како нивното присуство во општеството.

Токму тука се отвора клучната дилема.

Дали една заедница треба да има политичка моќ, советници или големо изборно влијание за нејзиното знаме да добие институционална видливост?

Или почитувањето на идентитетот треба да биде принцип кој важи за сите, независно од бројноста и политичката застапеност?

Правната рамка прави разлика меѓу правото на заедниците да ги користат своите знамиња и нивното службено истакнување на јавни институции. Законот за употреба на знамињата на заедниците предвидува посебни услови за службената употреба.

Затоа поставувањето на едно знаме во Шуто Оризари не значи автоматски дека сите други општини добиваат правна основа да го постават ромското знаме. Но може да отвори легитимна политичка и општествена дискусија за тоа дали постојните правила обезбедуваат доволна институционална видливост на помалобројните заедници.

Дали градоначалниците ќе покажат иста отвореност?

Ако во Шуто Оризари се покажува отвореност кон албанскиот национален симбол, тогаш се поставува прашањето дали градоначалниците и општинските совети во другите средини ќе бидат подготвени да разговараат за истакнување на ромското знаме.

На пример, дали во Прилеп, Битола, Куманово или Тетово би се отворила јавна расправа за ромското знаме пред општинските институции, во случаи и на начин дозволени со закон?

Дали истата почит би се покажала кон ромскиот јазик, култура, историја и традиција?

Овие прашања не се насочени против ниту една заедница. Напротив, тие го тестираат принципот на рамноправност.

Ако мултиетничноста е вредност, тогаш таа треба да се препознава и во односот кон помалобројните заедници, а не само кон оние со поголема политичка застапеност.

Ромското знаме не е само парче платно

Сината и зелената боја и црвеното тркало во средината на ромското знаме носат силна симболика за ромскиот народ – слободата, животот, историјата и заедничкиот идентитет.

За многу Роми, видливоста на ова знаме претставува признание на нивното постоење и културно наследство.

Затоа дебатата не треба да се сведе само на тоа каде ќе се постави некое знаме. Таа треба да се прошири кон прашањето за институционалната почит.

Дали во општините постои простор за ромската култура? Дали ромскиот јазик добива соодветна поддршка? Дали Ромите се рамноправно вклучени во процесите на одлучување?

Знаме без реална еднаквост може да остане само симболичен гест.

Но и симболите имаат значење. Тие испраќаат порака за тоа кој е препознатлив, кој е почитуван и кој има место во јавниот простор.

Можност за ново поглавје или само политички преседан?

Поставувањето на албанското знаме во Шуто Оризари може да биде повод за поширока дебата за националните симболи во Северна Македонија.

Од една страна, постои аргументот дека поголемата видливост на различните знамиња може да ја зајакне меѓусебната почит.

Од друга страна, постои оправдана потреба од јасни, еднакво применливи законски правила, за националните симболи да не станат предмет на произволни одлуки и политички надмудрувања.

Токму затоа принципите мора да бидат јасни, а одлуките транспарентни.

Нема потреба од натпревар меѓу албанското и ромското знаме. Националните симболи не треба да се спротивставуваат еден на друг. Почитувањето на албанскиот идентитет не го намалува ромскиот, исто како што признавањето на ромскиот идентитет не ги загрозува правата на другите заедници.

Вистинскиот тест допрва доаѓа

Најважното прашање сега не е само зошто е поставено албанското знаме во Шуто Оризари.

Најважното прашање е какви стандарди за почитување на националните симболи и идентитети ќе произлезат од оваа дискусија.

Дали политичарите кои зборуваат за мултиетничност ќе покажат иста отвореност кога во прашање ќе биде ромското знаме?

Дали општинските совети ќе бидат подготвени да ги разгледаат иницијативите на ромските граѓани?

И дали институциите ќе ја третираат ромската култура како составен дел од заедничкото општествено богатство?

Одговорите не зависат само од поставувањето на знамињата, туку и од законските можности, институционалната волја и подготвеноста за искрен дијалог.

Ако почитта е принцип, треба да важи за сите

Шуто Оризари може да стане повод за нова дискусија за рамноправноста на националните симболи во Северна Македонија.

Но вистинската промена нема да се мери само според бројот на поставени знамиња, туку според тоа дали државата и општините обезбедуваат еднаква почит кон сите свои граѓани.

Ромското знаме заслужува да биде дел од таа дискусија – не како одговор против албанското знаме, туку како израз на ромскиот идентитет и потребата од доследна рамноправност.

Ако албанското знаме во Шуто Оризари е симбол на меѓусебна почит, дали ромското знаме во другите општини ќе биде прифатено со истата почит?

Тоа е прашањето што треба да го постават граѓаните, политичарите и институциите.

Затоа што мултиетничноста не се докажува само таму каде што една заедница има политичка моќ. Таа се докажува и таму каде што помалобројните заедници бараат да бидат видени, слушнати и почитувани.

Еднаквоста не почнува со знамето. Но начинот на кој ги почитуваме знамињата може многу да каже за тоа колку навистина сме еднакви.